Isang napakalaking balita ang yumanig sa mundo ng politika sa Pilipinas ngayong araw matapos kumpirmahin na ang pinakamakapangyarihang pamilya sa Zamboanga del Sur, ang Pamilyang Yu, ay pormal nang nag-withdraw ng kanilang suporta kay Bise Presidente Sara Duterte. Ang desisyong ito ay itinuturing ng maraming eksperto bilang isang malaking dagok sa kampo ng mga Duterte, lalo pa at ang Zamboanga del Sur ay kilala bilang isa sa mga pinakamalakas na kuta o balwarte ng pamilya mula sa Mindanao. Ang balitang ito ay mabilis na kumalat sa social media at naging sanhi ng matinding talakayan sa pagitan ng mga tagasuporta at kritiko ng kasalukuyang administrasyon at ng oposisyon.
Ayon sa mga pinakahuling ulat na lumabas mula sa iba’t ibang source ng balita, partikular na sa mga komentaryo sa video ni Kent Garcia at sa ulat ng BNC o Billionario News Channel, ang pagtalikod ng pamilyang Yu ay hindi lamang isang simpleng pagpapalit ng partido kundi isang malinaw na indikasyon ng lumalalim na lamat sa alyansang politikal na nagpanalo sa UniTeam noong nakaraang halalan. Ang hakbang na ito ng pamilyang Yu ay nagpapakita na ang dating matatag na pundasyon ng suporta kay Sara Duterte sa rehiyon ng Mindanao ay unti-unti nang nagkakabistuhan at nagkakagulo.
Ang Malaking Pagbaligtad ng Dating Solidong Balwarte
Upang lubos na maunawaan ang bigat ng pangyayaring ito, kailangang balikan ang resulta ng halalan noong taong dalawang libo dalawampu’t dalawa. Sa naturang halalan, nakakuha si Sara Duterte ng napakalaking bilang ng boto sa Zamboanga del Sur na umabot sa mahigit tatlong daan at animnapu’t limang libong boto, o katumbas ng animnapu’t tatlong porsyento ng kabuuang botante sa probinsya. Ang numerong ito ay patunay na solidong-solido ang naging pagtanggap ng mga mamamayan doon sa kanyang kandidatura bilang bise presidente.
Gayunpaman, matapos ang ilang taon at sa gitna ng mga naglalakihang isyu na kinakaharap ng bansa, tila nagbago ang ihip ng hangin. Ang matatag na alyansa ay tuluyan nang gumuho. Ang pagbagsak ng relasyong politikal sa pagitan ng mga Duterte at ng kampo ni Pangulong Bongbong Marcos ay nagkaroon ng matinding epekto sa mga lokal na lider sa mga probinsya. Ang mga dating kakampi na inaasahang mananatiling tapat ay isa-isa nang nagpapakita ng senyales ng pag-alis, at ang pamilyang Yu ang pinakabagong patunay sa malawakang pagbabagong ito.
Ang Tatlong Magnanay na Humampas sa Kampo ng Bise Presidente
Ang pinakamasakit na bahagi ng balitang ito para sa kampo ng bise presidente ay ang katotohanan na ang tatlong pangunahing pinuno ng pamilyang Yu ay nagkaisa sa kanilang mga naging aksyon laban sa kanya. Si Gobernador Divina Yu, ang kasalukuyang pinuno ng probinsya, ay opisyal nang lumagda bilang suporta sa unang impeachment case na isinampa laban kay Sara Duterte. Ang hakbang na ito ay nagdulot ng gulat sa marami dahil si Divina Yu ay isa sa mga haligi ng suporta ng bise presidente sa nakalipas na panahon.
Hindi lamang ang gobernador ang gumawa ng hakbang dahil ang kanyang dalawang anak na sina Representative Joseph Kim Yu ng Unang Distrito at Representative Jasel Victoria Yu ng Ikalawang Distrito ay nagpakita rin ng parehong paninindigan. Ang dalawang kongresista ay nagpahayag ng kanilang buong suporta sa ikalawang impeachment case laban sa bise presidente. Ang magkakasunod na aksyon ng tatlong magnanay na politiko ay parang isang malakas na suntok sa mukha ng bise presidente, na nagpapatunay na ang pamilyang nagpanalo sa kanya sa probinsya ay sila na ngayon ang nangunguna sa pagpapatalsik sa kanya sa puwesto sa pamamagitan ng legal na proseso sa Kongreso.
Ang Depensa ng Gobernador at ang Sagot ng mga Kritiko
Sa isang panayam na naging bahagi rin ng talakayan ng mga netizen, ipinaliwanag ni Gobernador Divina Yu ang kanyang naging desisyon. Ayon sa kanya, ang impeachment case ay isang tamang legal na venue o paraan upang masagot ng bise presidente ang lahat ng mga akusasyon na ipinupukol sa kanya. Sinabi rin ng gobernador na ang naging desisyon ng kanyang dalawang anak sa Kongreso ay sariling pagpapasya ng mga ito at hindi niya idinikta. Iginiit niya na ang bawat isa sa kanila ay may kalayaan bilang mga halal na opisyal na gawin ang sa tingin nila ay tama para sa bayan.
Ngunit para sa mga kritiko at mga nagmamasid sa takbo ng politika, ang mga ganitong pahayag ay itinuturing na isang paraan ng pag-play safe o pag-iwas sa direktang komprontasyon habang dahan-dahang lumalayo sa lumulubog na barko. Kung talagang solidong tagasuporta ang isang politiko, hindi ito pipirma sa anumang dokumento na maglalagay sa kanyang pinuno sa isang proseso ng pagpapatalsik. Ang paglagda ng pamilyang Yu ay isang malinaw na mensahe na wala na silang tiwala sa kakayahan at integridad ng bise presidente.
Ang Isyu ng Confidential Funds at ang mga Maleta ng Ebidensya
Ang isa sa mga pangunahing dahilan na itinuturo ng mga analista kung bakit bumabagsak ang suporta kay Sara Duterte ay ang kontrobersya sa paggamit ng confidential funds. Maraming mamamayan at mga lokal na opisyal ang nagsisimula nang mairita at mapagod sa mga hindi malinaw na paliwanag ng kanyang kampo hinggil sa kung saan napunta ang milyong-milyong piso ng kaban ng bayan. Sa mga nakaraang pagdinig sa Kongreso at Senado, naging kapansin-pansin ang tila pag-iwas ng bise presidente na harapin ang mga tanong nang direkta.
Sa mga komentaryo sa balita, madalas ding mabanggit ang ginawa ng abogado ng bise presidente na nagdala ng ilang maleta sa Senado. Sa halip na magbigay ng malinaw at direktang pagtanggi sa mga akusasyon ng pagnanakaw o korapsyon, ang naging reaksyon ng kampo ng bise presidente ay kuwestiyunin kung paano nakuha ng Kongreso ang mga dokumento. Ang ganitong uri ng depensa, ayon sa mga legal na eksperto tulad ng mga kilalang trial lawyer, ay tila isang hindi direktang pag-amin. Ang pagtatanong kung saan galing ang ebidensya sa halip na sabihing walang katotohanan ang paratang ay nagpapakita lamang na totoo ang mga nakasulat sa mga dokumentong hawak ng mga nag-iimbestiga.
Pagod na ang Tao sa Tradisyunal na Politika ng mga Duterte
Isang mahalagang punto na lumabas sa mga talakayan ukol sa isyung ito ay ang nararamdamang pagod ng mga lokal na lider at ng ordinaryong mamamayan. Sinasabi na ang sitwasyon ngayon ni Sara Duterte ay katulad ng nangyari kay dating Bise Presidente Jejomar Binay noong taong dalawang libo at labing-anim. Noong simula, napakalakas ng rating ni Binay at tila walang makakatatalo sa kanya, ngunit matapos ilabas ng kanyang mga kalaban sa politika ang mga isyu ng nakatagong kayamanan at korapsyon, mabilis na bumagsak ang kanyang popularidad hanggang sa tuluyan siyang matalo sa halalan.
Ang kasaysayan ay tila nauulit ngayon sa pamilyang Duterte. Ang mga tao at ang mga lokal na politiko ay unti-unti nang nagsasawa sa mga lumang estilo ng pagganti at pananakot. Maraming mga tagasuporta noon, kabilang ang ilang Overseas Filipino Workers o OFW at mga kilalang vlogger na nag-welga at nagtanggol sa kanila sa social media, ang nakaranas ng pagkakakulong o deportasyon dahil sa kanilang mga aksyon. Ngunit sa kabila ng kanilang mga sakripisyo, wala silang nakuha o narinig na tulong o kahit man lang opisyal na pahayag ng pagdamay mula kay Sara Duterte. Ang kawalan ng utang na loob at pagpapabaya sa mga maliliit na tagasuporta ay nag-iwan ng masamang lasa sa bibig ng marami, dahilan upang magsimula ang malawakang pag-abandon sa kanilang grupo.
Ang Epekto sa Halalan sa Taong Dalawang Libo Dalawampu’t Walo
Dahil sa pagbaligtad ng pamilyang Yu, nagkaroon ng malaking tanong kung ano ang magiging takbo ng susunod na National Elections sa taong dalawang libo dalawampu’t walo. Kapag tinatanong si Gobernador Divina Yu kung susuportahan pa ba niya si Sara Duterte sa susunod na halalan, ang kanyang sagot ay nananatiling bitin at walang kasiguruhan. Sinabi niya na masyado pang maaga para pag-usapan ang halalan at nakatutok muna sila sa kanilang mga tungkulin sa lokal na pamahalaan. Ang ganitong sagot ay isang diplomatikong paraan ng pagsasabi na sarado na ang pinto para sa dating alyansa.
Ang pagkawala ng Zamboanga del Sur ay nangangahulugan na kailangang maghanap ng bagong kakampi ng kampo ng mga Duterte sa Mindanao, isang bagay na hindi magiging madali dahil marami pang ibang pamilyang politikal ang nagmamasid at nagbabalak na ring lumipat ng panig. Sa kabilang banda, ang mga kalaban sa politika sa probinsya, tulad ng grupo ng alkalde ng Pagadian City, ay tiyak na gagamitin ang isyung ito upang palakasin ang kanilang sariling posisyon para sa darating na lokal na halalan.
Ang Pagguho ng Imperyo at ang Bagong Mukha ng Politika
Ang desisyon ng pamilyang Yu na iwanan si Sara Duterte ay hindi lamang isang lokal na isyu sa isang probinsya sa Mindanao. Ito ay isang pambansang babala na ang dating kinatatakutan at makapangyarihang imperyo ng mga Duterte ay unti-unti nang nagdidisintegrate o nagkakapiraso. Ang pag-alis ng mga strategic allies tulad nina Chiz Escudero at iba pang mga senador at kongresista sa mga nakalipas na buwan ay nagpapakita na ang agos ng politika ay mabilis nang lumalayo sa kanila.
Ang pagnanais ng mga mamamayan para sa transparency o katapatan sa paggamit ng pera ng bayan ay hindi na maaaring balewalain ng mga nakaupo sa kapangyarihan. Ang mga simpleng pag-iwas sa tanong at pagdadala ng mga maletang walang laman na sagot ay hindi na sapat upang lokohin ang mga botante na ngayon ay mas kritikal na sa kanilang mga pinuno. Ang pagtalikod ng pamilyang Yu ay simula pa lamang ng isang mas malaking alon ng pagbabago na maaaring tuluyang magpabago sa mapa ng politika sa buong Pilipinas sa mga susunod na taon. Habang lumalapit ang mga araw ng paghuhukom sa Kongreso para sa impeachment, mas lalong dumarami ang mga mata na nakatutok kung paano haharapin ng bise presidente ang pinakamalaking krisis sa kanyang karera bilang isang politiko.
