Isang napakalaking lindol sa politika ang kasalukuyang nagpapatumba sa pundasyon ng mataas na kapulungan ng Pilipinas. Ang bansa ay gulantang sa pinakabagong ulat na direktang sumasalungat sa mga naunang pinalabas ng mga bayarang media na pilit nagtatakip sa katotohanan. Sa kabila ng marahas at madaliang pag-angkin ni Senador Sherwin Gatchalian na siya ang kasalukuyang acting Senate President, lumabas ang matibay na pagsusuri sa batas na nagpapatunay na si Alan Peter Cayetano pa rin ang lehitimo, legal, at konstitusyonal na pinuno ng Senado. Ang tinaguriang reorganisasyon noong June 3 na pinangunahan ng Gatchalian block ay hayagang idineklara ng minorya at ng mga eksperto sa batas bilang isang ilegal na kudeta na walang anumang bisa sa ilalim ng Saligang Batas ng 1987.
Ang labanang ito ay hindi lamang isang ordinaryong away-politika kundi isang malalim na krisis sa konstitusyon na naglalantad sa gutom sa kapangyarihan ng ilang mambabatas. Habang si Gatchalian ay humarap sa isang press conference at buong yabang na nagsabing I am the acting Senate President, ang kanyang mga pahayag ay mabilis na naging mitsa ng sarili niyang kapahiyaan nang hinalukay ng mga dalubhasa ang totoong kahulugan ng batas. Ang buong bansa ay nakasubaybay ngayon sa bawat detalye ng giyerang ito, kung saan ang matematika ng Saligang Batas ang siyang bumasag sa ambisyon ng bagong mayorya na agawin ang korona ng Senado nang walang sapat na bilang at tamang proseso.
Ang Matematika Ng Saligang Batas At Ang Kasinungalingan Ng Labing-Dalawang Senador
Upang lubos na maunawaan kung bakit nananatiling de-facto at de-jure na Senate President si Alan Peter Cayetano, kinakailangang busisiin ang nakasulat sa pinakamataas na batas ng republika. Sa ilalim ng Artikulo 6, Seksyon 16, unang talata ng 1987 Constitution, napakalinaw ng nakasaad na tuntunin hinggil sa pagpili at pagpapatalsik sa pinuno ng kapulungan. Nakalagay doon na ang Senado ay maghahalal ng kanilang Pangulo sa pamamagitan ng boto ng mayorya ng lahat ng miyembro nito o ang tinatawag sa batas na majority vote of all its respective members.
Dito bumagsak at napahiya ang paksyon ni Gatchalian. Ang kabuuang bilang ng mga mambabatas sa Senado ay 24. Sa simpleng matematika, ang mayorya ng lahat ng miyembro ay nangangahulugan ng hindi bababa sa 13 boto. Noong naganap ang kontrobersyal na sesyon noong June 3, 12 senador lamang ang dumalo at bumoto upang ideklarang bakante ang posisyon ni Cayetano. Pilit na isinaksak ng Gatchalian block sa utak ng publiko na sapat na ang 12 dahil may mga senador na nasa ibang bansa at nasa ospital, ngunit ayon sa mga legal dean at eksperto, ang salitang all sa kasalukuyang konstitusyon ay hindi maaaring bawasan o baguhin ng kahit anong sitwasyon. Dahil 12 lamang sila, ang kanilang ginawang pagpapasumpa kay Gatchalian bilang acting president ay walang legal na paa na maitatayo, at si Cayetano pa rin ang kinikilalang opisyal na pinuno ng institusyon.
Ang Pagkakaiba Ng 1935 At 1987 Constitution Na Bumasag Kay Gatchalian
Ang pangunahing depensa na ginagamit ng paksyon ni Gatchalian upang bigyang-katwiran ang kanilang ilegal na pag-agaw sa posisyon ay ang tanyag na kaso ng Avelino versus Cuenco noong taong 1949. Sa nasabing kaso, kinilala ng Korte Suprema ang 12 miyembro bilang sapat na upang bumuo ng mayorya dahil ang ibang senador ay hindi kayang piliting dumalo ng Senado. Ngunit ang hindi alam ng publiko, at pilit na itinatago ng mga bayarang media, ay ang katotohanan na ang desisyong iyon ay ginawa sa ilalim ng lumang 1935 Constitution.
Sa masusing pagbasa sa Artikulo 6, Seksyon 10 ng 1935 Constitution, nakasulat lamang doon na ang Senado ay maghahalal ng kanyang presidente nang walang salitang all. Ngunit nang gawin ang 1987 Constitution matapos ang rebolusyon, sinadya ng mga sumulat ng batas na ilagay ang salitang all its respective members upang maiwasan ang mga katulad na kudeta sa hinaharap. Ang pagbabagong ito sa exact wording ng saligang batas ang tuluyang nagbaon kay Gatchalian sa kahihiyan. Hindi maaaring gamitin ang isang lumang desisyon noong 1949 dahil iba na ang batas na umiiral ngayon. Ang pagpipilit na ang 12 ay sapat na ay isang hayagang pambabastos sa kasalukuyang konstitusyon.
Ang Misteryo Ng Quorum At Ang Dalawang Magkaibang Aspeto Ng Negosyo Sa Senado
Nagkakaroon ng malaking kalituhan sa social media at sa mga talakayan ng mga legal expert dahil sa pagsasama ng dalawang magkaibang aspeto ng patakaran sa Senado. Ang unang aspeto ay ang pagpili ng Senate President na nangangailangan ng 13 boto ng lahat ng miyembro, samantalang ang pangalawang aspeto ay ang pagpapatakbo ng pang-araw-araw na negosyo o ang pagpasa ng mga ordinansa at pagtatanggal ng mga komite sa ilalim ng ikalawang talata ng Seksyon 16.
Para sa layunin ng pagpapatakbo ng mga normal na session o doing business, ang quorum ay nakasalalay lamang sa mayorya ng mga mambabatas na nasa loob ng bansa at kayang piliting dumalo sa pamamagitan ng compulsory process ng senado. Kung may sapat na quorum para magtrabaho, ang pagboto sa mga komite ay nangangailangan lamang ng simpleng mayorya ng mga dumalo. Dito naglaro ang grupo ni Gatchalian; sinamantala nila ang patakaran sa quorum upang palitan ang mga pinuno ng komite tulad ng Blue Ribbon Committee. Ngunit ang malaking pagkakamali nila ay ang paniniwala na ang kapangyarihang ito sa quorum ay maaari ring gamitin upang patalsikin ang mismong Senate President. Kahit na nagawa nilang guluhin ang mga komite, nananatiling intact ang posisyon ni Alan Peter Cayetano bilang pinuno dahil walang 13 boto na nagpatalsik sa kanya.
Ang Babala Sa Impeachment: Ang Planong Pagpapakulong Sa Cayetano Block
Sa isang mainit na eksena sa mga nakaraang araw, ibinunyag ni Alan Peter Cayetano sa isang press conference ang isang madilim na senaryo na posibleng ginagawa ng bagong mayorya. Ayon kay Cayetano, may mga ulat na nagbabalak ang grupo nina Gatchalian na ipakulong ang ilang mga mambabatas na kasama sa Cayetano block upang tuluyang ibaba ang requirement o threshold na kinakailangan para mag-convict ng isang mataas na opisyal sa isang impeachment trial. Ang planong ito ay nagpapakita ng tindi ng desperasyon ng kabilang panig na makuha ang buong kontrol sa hudikatura.
Ayon sa Artikulo 11, Seksyon 3 ng Saligang Batas, kinakailangan ang boto ng two-thirds of all members ng Senado upang tuluyang makahatol o makapag-convict sa isang opisyal na sumasailalim sa impeachment. Katulad ng panuntunan sa Senate President, ang salitang all ay narito muli. Ibig sabihin, kahit pa magtagumpay ang paksyon ni Gatchalian na gipitin, i-harass, o ipakulong ang pito o higit pang mga senador mula sa kampo ni Cayetano, ang minimum na bilang na kinakailangan para sa 2/3 ng lahat ay hindi kailanman bababa. Kahit limang senador na lamang ang matira na malaya, ang computation para sa all members ay nakabase pa rin sa kabuuang 24 na upuan ng Senado. Ang pagbubunyag na ito ni Cayetano ang tuluyang nagtanggal ng maskara sa mga mapagpanggap na mambabatas.
Ang Katayuan nina Jinggoy Estrada At Bato Dela Rosa Sa Harap Ng Batas
Isang malaking katanungan din ang umusbong hinggil sa kung kailan ba opisyal na nawawala ang titulo ng isang mambabatas bilang senador ng republika. Ang isyung ito ay naging sentro ng talakayan lalo na sa kalagayan nina Senador Jinggoy Estrada at Senador Bato dela Rosa na kasalukuyang nahaharap sa iba’t ibang legal na laban. Nilinaw ng mga dalubhasa sa criminal law na ang isang senador ay mananatiling miyembro ng kapulungan hangga’t hindi ito pormal na nagreresign o natatanggal sa pamamagitan ng two-thirds vote ng kanyang mga kasamahan dahil sa paglabag sa disiplina.
Ginamit na halimbawa ang nakaraang kaso ni dating Senador Leila de Lima na kahit nasa loob ng kulungan sa loob ng maraming taon ay nanatiling opisyal na senador dahil mayroong tinatawag na presumption of innocence habang patuloy ang paglilitis. Sa usapin naman kay Senador Bato dela Rosa, sakaling mangyari na siya ay arestuhin at dalhin sa labas ng bansa dahil sa mga kaso sa International Criminal Court, hindi pa rin awtomatikong mawawala ang kanyang pagiging senador. Dahil dito, ang kanyang pangalan ay kasama pa rin sa computation ng all members ng Senado. Ang katotohanang ito ang patuloy na sumasakal sa ambisyon ng Gatchalian block dahil hindi nila maaaring basta-basta bawasan ang bilang ng kabuuang miyembro upang paboran ang kanilang mga sariling interes.
Ang Expanded Jurisdiction Ng Korte Suprema At Ang Transcendental Importance
Dahil sa matinding buhol-buhol na interpretasyon sa patakaran ng Senado, ang tanging paraan upang matapos ang kaguluhang ito minsan at para sa lahat ay ang paglapit sa Korte Suprema. Noong panahon ng kasong Avelino noong 1949, sinabi ng mataas na hukuman na hindi sila maaaring makialam dahil ito ay isang internal matter ng Senado at bilang paggalang sa separation of powers ng mga sangay ng gobyerno. Ngunit ang sitwasyong iyon ay nagbago na ngayon sa ilalim ng kasalukuyang batas.
Sa ilalim ng Artikulo 8, Seksyon 1 ng 1987 Constitution, binigyan ang Korte Suprema ng tinatawag na expanded jurisdiction. Nangangahulugan ito na may kapangyarihan na ang hukuman na pasukin at diringgin ang mga usapin ng pang-aabuso sa kapangyarihan ng alinmang sangay ng pamahalaan. Kahit sinong ordinaryong mamamayan o mambabatas ay may karapatan nang maghain ng petisyon dahil sa konsepto ng transcendental importance o ang matinding kahalagahan ng isyu sa buong pambansang interes at sa kapakanan ng publiko. Ang pagboto sa pinuno ng Senado ay isang usapin na nakaaapekto sa lahat ng batas na ipapasa sa bansa, kaya naman ang Korte Suprema ang may huling salita upang tuluyang hiyain si Gatchalian at patibayin ang legal na pamumuno ni Alan Peter Cayetano.
Ang Hamon Sa Impeachment Trial At Ang Kahihiyan Ng Hindi Abogadong Presiding Officer
Ang isa pang malaking hamon na kinakaharap ng Senado sa ilalim ng bagong reorganisasyon ay ang pagpili sa kung sino ang tatayong presiding officer sa mga darating na impeachment trials kung ang opisyal na lilitisin ay hindi ang Pangulo ng Pilipinas. Ayon sa Artikulo 11 ng konstitusyon, ang Senate President ang siyang dapat na mamuno sa naturang pagdinig. Walang ibang opsyon na nakasulat sa saligang batas, bagamat maaari siyang kumuha ng mga consultant at mga eksperto upang gabayan siya sa mga proseso ng batas.
Dito nakikita ang malaking bentahe ni Alan Peter Cayetano na isang bihasang abogado at matagal nang mambabatas kumpara kay Sherwin Gatchalian na hindi nag-aral ng batas. Kung isang hindi abogado ang magpapakilalang pinuno at mamumuno sa isang komplikadong impeachment trial, malaki ang posibilidad na kainin siya nang buhay ng mga batikang abogado ng depensa at ng prosekusyon. Ang bawat objection hinggil sa authenticity ng mga dokumento ay kailangan pang dumaan sa mahabang botohan ng mga senador kung ang presiding officer ay walang sapat na kaalaman upang magpasya nang mabilis. Ang obserbasyong ito ay nagpapatunay lamang na ang pagpilit kay Gatchalian sa pwesto ay magdadala lamang sa buong Senado sa isang malaking kalamidad at kahihiyan sa harap ng buong mundo na nakatutok sa takbo ng hustisya sa Pilipinas.
